ΠΑΚΙΣΤΑΝ 7 – ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΣ

Front Picture: 

Οι πρόσφατες γενετικές μελέτες διαψεύδουν πλέον το μύθο περί καταγωγής των Καλάς από Μακεδόνες βετεράνους του αλεξανδρινού στρατού. Μα τι σημασία έχει εν τέλει η (όποια) φυλετική προέλευση όταν αυτό που καθιστά τόσο ξεχωριστούς τους Καλάς δεν είναι τα σωματικά τους χαρακτηριστικά όσο η ιδιαιτερότητα του πολιτισμού τους; Ο πολυθεϊσμός τους, οι έξοχες φορεσιές των γυναικών, ο φιλελευθερισμός στις ερωτικές σχέσεις, και πλήθος ακόμα στοιχείων που συνθέτουν τη μοναδική τους ταυτότητα

 

Της ΙσαβέλλαςΜπερτράν

Φώτο: Κώστας Ζυρίνης – Ισαβέλλα Μπερτράν

 

Το ταξίδι στο Πακιστάν πραγματοποιήθηκε τον Μάη του 2016

 

Προηγούνται:

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 1 - ΙΣΛΑΜΑΜΠΑΝΤ, ΔΑΜΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΦΟΒΟ | Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 2 - ΣΚΑΡΝΤΟΥ, ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΓΙΓΑΝΤΩΝ | Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 3 – ΝΤΑΛΙΚΕΣ-ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΟΥΝΖΑ | Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 4 - ΧΟΥΝΖΑ, ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΜΥΘΙΚΗ ΚΟΙΛΑΔΑ

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 5 - ΣΤΑ ΠΡΙΟΝΩΤΑ ΔΟΝΤΙΑ ΤΩΝ ΚΑΡΑΚΟΡΟΥΜ

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 6 - ΑΠΟ ΤΑ ΙΜΑΛΑΙΑ ΣΤΟΝ ΙΝΔΟΚΑΥΚΑΣΟ

 

"Να πάει κανείς στους Καλάς ή να μην πάει;" Ιδού το αμλετικό υπαρξιακό δίλημμα που μας ταλάνισε (όχι για πολύ, ευτυχώς) όταν αρχίσαμε να επεξεργαζόμαστε εν Αθήναις το πακιστανικό δρομολόγιο επί χάρτου.

 

Με νωπή στις μνήμες μας την απαγωγή από τους ταλιμπάν του Έλληνα δασκάλου Θανάση Λερούνη που ζούσε επί χρόνια μαζί με τους Καλάς, προσφέροντας εθελοντικά τις γνώσεις του στους τομείς της εκπαίδευσης και της ανάπτυξης υποδομών, ε, ας μην κρυβόμαστε, ένα κάποιο σφίξιμο στην καρδιά το αισθανόμασταν.  Μήπως η επιτυχία αυτής της πρώτης επιχείρησης είχε ανοίξει τις ορέξεις των ταλιμπάν να την επαναλάβουν με άλλα θύματα;

 

Με τις κοιλάδες των Καλάς να απέχουν μόλις ένα τσιγάρο δρόμο από το Αφγανιστάν, και, εξ αυτού, να φιγουράρουν μονίμως στο κόκκινο στους διάφορους χάρτες των ξένων πρεσβειών, με την ένδειξη don't travel there for any reason, οι επιφυλάξεις μας δεν ήταν δα και παράλογες. Το ενδεχόμενο δε να εμφανιστώ ξαφνικά στα δελτία ειδήσεων με πορτοκαλί περιβολή, υποχρεώνοντας τους γέροντες γονείς μου να παρακολουθήσουν τον αποκεφαλισμό μου σε απ' ευθείας μετάδοση από τον Σκάι, σε σχολιασμό Σίας Κοσιώνη και Άρη Πορτοσάλτε, όπως καταλαβαίνετε με είχε δικαιολογημένα παραλύσει από φρίκη. Πόσο επιθανάτιο ρεζιλίκι να ρισκάρω πια για να γνωρίσω από κοντά τους Καλάς;

 

Μετά λοιπόν από σχετική μελέτη και διαβούλευση, η ομάδα των τριών, Ζυρ, Ισαβέλλα και Παναγιώτης, καταλήξαμε στην εξής, ας πούμε, σολομώντεια λύση: Θα πηγαίναμε μεν στους Καλάς αλλά

 

1. όχι στη διάρκεια κάποιου ετήσιου φεστιβάλ όπου μαζεύεται η σάρα, η μάρα και το κακό συναπάντημα, δηλαδή ένας σκασμός Πακιστανοί και ξένοι επίσημοι, προσφέροντας - εκτός της οχληρής και ξενερωτικής παρουσίας τους - κι έναν πρώτης τάξης στόχο για τον κάθε αυτοκτονικό θρησκοβλαμμένο με ιδεασμό αλλαχομάρτυρος

 

2. θα επιστρέφαμε στην Ισλαμαμπάντ με πτήση από το Τσιτράλ, αποφεύγοντας έτσι τον τζιζ-κακό-μακριά-πάση-θυσία δρόμο κατά μήκος των αφγανικών συνόρων (αυτός κι αν εμφανιζόταν κατακόκκινος σε όλους τους χάρτες των ξένων πρεσβειών!)

 

Όχι μόνον ικανοποιημένοι αλλά και ψιλοπερήφανοι για τον μεγαλοφυή σχεδιασμό μας, δεν γνωρίζαμε βέβαια τότε ότι θα πήγαινε (μερικώς τουλάχιστον) περίπατο. Αυτό όμως είναι μια άλλη ιστορία, που θα την πούμε στην πορεία.

 

ΕΜΠΡΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΟΙ ΤΡΕΛΑΜΕΝΟΙ!

 

Για την ώρα λοιπόν βρισκόμαστε καθ’ οδόν για τους Καλάς, ή μάλλον ακριβέστερα πάνω στη διαδρομή Τσιτράλ - κοιλάδα Μπουμπουρέτ όπου, το πρώτο που παρατηρούμε είναι η ραγδαία αύξηση του ποσοστού κάλυψης του γυναικείου σώματος. Ήδη σκάσανε μύτη και οι πρώτες μπούρκες…

 


 

Η δεύτερη παρατήρηση αφορά την ίδια τη διαδρομή. Έχω ήδη αναφερθεί και μια, και δυο και τρεις φορές στις συχνά ζόρικες οδικές συνθήκες που επικρατούν στο Βόρειο Πακιστάν, εδώ όμως μιλάμε πλέον για το χρυσό μετάλλιο της οδικής απελπισίας. Κοντά τέσσερις ώρες οδήγησης κι αναμονών για τριάντα χιλιόμετρα απόσταση…  Πλημμύρες, κατολισθήσεις, καταρρεύσεις γεφυρών, καθώς και εξαφάνιση ολόκληρων τμημάτων δρόμου κάτω από τόνους μπάζων, τα είδαμε όλα!

 

Λίγα μόλις βροντοχτυπημένα χιλιόμετρα από το Τσιτράλ, κατά μήκος του αφρισμένου χειμάρρου στην αγκαλιά του οποίου θα καταλήγαμε με την παραμικρή στραβοτιμονιά, να ‘σου και το πρώτο εμπόδιο που θα μας καθηλώσει για καμία ώρα.  Το γκρέιντερ που είχε χρεωθεί με το ξεμπάζωμα του δρόμου από την κατολίσθηση της προηγούμενης μέρας είχε πάρει κλίση και έστεκε ακινητοποιημένο κλείνοντας ερμητικά κάθε πέρασμα.

 


 

Περίφημα! Και τώρα τι κάνουμε; Μετεπιβίβαση είναι η σύντομη απάντηση.

 


 

Εγκαταλείπουμε αναγκαστικά το αυτοκίνητο, αποχαιρετούμε προσωρινά τον αγαπημένο μας οδηγό, τον Κατζού, που θα επιστρέψει με το όχημα πίσω στο Τσιτράλ, ζαλωνόμαστε με τα σακίδια, και πορευόμαστε ανάμεσα στα μπάζα μαζί με καμιά εικοσαριά ντόπιους, για να βγούμε από την άλλη πλευρά όπου ήδη περιμένουν δυο 4Χ4.  Περιπέτεια δεν θέλαμε; Ορίστε λοιπόν περιπέτεια να φάνε και οι κότες!

 


 

Άσε που η όλη φάση προσφέρεται και ως χρυσή ευκαιρία για φωτογράφηση των πάντα χαμογελαστών στην αναποδιά Πακιστανών που περιμένουν καρτερικά να βάλει ο αλλάχ το χέρι του και, ινσαλλάχ, να φτάσουν κάποτε κι αυτοί στον προορισμό τους.

 


 

Μετά από τις σχετικές αναμονές μέχρι να μαζευτούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι, και τις διαβουλεύσεις για το πώς θα μοιραστούμε στα οχήματα, εγώ ως μοναδική γυναίκα καταλήγω στη θέση του συνοδηγού ενός αγροτικού, ενώ Ζυρ, Αμίρ, Παναγιώτης, ο ένοπλος φρουρός μας (ναι, είχαμε και τέτοιον, φορεμένο υποχρεωτικά από το αστυνομικό τμήμα του Τσιτράλ),  δυο ακόμη ντόπιοι, αποσκευές και εμπορεύματα στριμώχνονται στην καρότσα, με το μισό Βόρειο Πακιστάν να κρέμεται απ’ έξω. Έτοιμοι; Πάμε γι άλλα!

 

Χμμ. Όχι για πολύ. Μετά από καμμιά ωρίτσα, όπου με το ζόρι καλύψαμε μια απόσταση δεκαπέντε χιλιομέτρων, να ’μαστε πάλι καθηλωμένοι. Η ξύλινη γέφυρα πάνω από τον χείμαρρο έχει μερικώς αποσταθεροποιηθεί και δεν μπορεί, λέει, να σηκώσει το βάρος του αυτοκινήτου.

 

Άντε ξανά να ξεπεζέψουμε, άντε να ξαναφορέσουμε τα σακίδια στην πλάτη, άντε να περάσουμε πεζή την κλυδωνιζόμενη γέφυρα, άντε ξανά διαβουλεύσεις μέχρι να φορτωθούμε σε άλλο όχημα στην απέναντι όχθη, κι άντε ξανά προς τη λόξα τραβά!

 


 

Ώσπου τέλος πάντων με τα πολλά φτάνουμε επιτέλους στο ακριβό αντικείμενο του ταξιδιωτικού μας πόθου, το Καλασοχώρι Μπουμπουρέτ. Ουφ!

 


 

ΣΤΙΣ ΚΑΤΩ ΓΕΙΤΟΝΙΤΣΕΣ

 

Αφού εναποθέσουμε στα γρήγορα τα σακίδιά μας στο συμπαθητικό οικογενειακό ξενώνα, βγαίνουμε για μια πρώτη βόλτα στο χωριό.

 

Ένας κεντρικός χωματόδρομος με διάφορα μικρομάγαζα,  

 


 

δεξιά στην πλαγιά σκαρφαλωμένα τα περισσότερα και πιο ενδιαφέροντα σπίτια,

 


 

κι αριστερά του δρόμου το αφρισμένο ποτάμι, με κάμποσα ακόμα οικοδομήματα χτισμένα κοντά στην όχθη.

 

 


 

«Οι Καλάς είναι έξυπνοι άνθρωποι, σχολιάζει ο Αμίρ, γι αυτό και φροντίζουν εδώ και αιώνες να φτιάχνουν τα χωριά τους ψηλά, μακριά από το ποτάμι. Όχι όπως οι μουσουλμάνοι που επιμένουν βλακωδώς να χτίζουν τα σπίτια τους χαμηλά στην κοιλάδα, με αποτέλεσμα κάθε τόσο να πλημμυρίζουν».

 

Να θυμίσω εδώ ότι κι ο Αμίρ μουσουλμάνος είναι, πλην όμως μέλος της σέχτας των Ισμαηλιτών, που ασπάζεται μια ιδιαίτερα φιλελεύθερη εκδοχή του Ισλάμ, εξ ου και η μάλλον, ας την πούμε … κριτική ματιά του πάνω στους υπόλοιπους εν αλλάχ αδερφούς του των άλλων ρευμάτων.

 

- Δηλαδή όσοι περιφέρονται αυτή τη στιγμή εδώ, στις κάτω γειτονιές, είναι όλοι μουσουλμάνοι;


- Όχι απαραίτητα. Πολλοί Καλάς κατεβαίνουν εδώ για να ψωνίσουν.

 

To νου μας λοιπόν! Και καλά οι γυναίκες, με τις υπέροχες φανταχτερές ενδυμασίες τους, που τις φοράνε σαν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς τους, αυτές τις εντοπίζεις με την πρώτη ματιά. Τους άντρες Καλάς όμως, πώς τους ξεχωρίζεις από τους υπόλοιπους;

 


 

Απλούστατο: Δεν τους ξεχωρίζεις. Ενδυματολογικά δεν διαφέρουν σε τίποτε από τους «κανονικούς» Πακιστανούς.

 


 

Όπως οι περισσότεροι άντρες στο Βόρειο Πακιστάν, έτσι και οι Καλάς συνήθως κυκλοφορούν με σαλβάρ καμίζ, ενώ καλύπτουν το κεφάλι με την καυσία ή αλλιώς πακόλ, τον παραδοσιακό μάλλινο μπερέ, παρόμοιο μ’ εκείνον που έφεραν οι Μακεδόνες στρατιώτες της εποχής του Αλέξανδρου.

 

Η εν λόγω καυσία, καθώς και αρκετά ακόμα παράδοξα πολιτισμικά στοιχεία των Καλάς αποτέλεσαν εξάλλου τη βάση πάνω στην οποία στηρίχτηκε επί χρόνια ο ιδιαίτερα διαδεδομένος στην Ελλάδα μύθος, σύμφωνα με τον οποίο οι Καλάς είναι υποτίθεται, απόγονοι βετεράνων της αλεξανδρινής εκστρατείας, που εξόκειλαν προς τον Ινδοκαύκασο κι έχτισαν μια νέα ζωή στις απομονωμένες κοιλάδες. Φευ, άνθρακες ο θησαυρός!

 

Εκτός του ό,τι από τις πολυάριθμες γενετικές μελέτες που έγιναν κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, καμμιά δεν επιβεβαίωσε ποτέ την μακεδονοπρεπή καταγωγή των Καλάς, η πιο πρόσφατη διεθνής έρευνα που διεξήχθη από Βρετανούς, Ιταλούς και Πακιστανούς επιστήμονες τεκμηριώνει τελικά τη γενετική σύνδεση της φυλής με παλαιολιθικούς κυνηγούς-συλλέκτες της Σιβηρίας! 

 

Πιο συγκεκριμένα, αναλύθηκαν δείγματα DNA από 23 Καλάς, οι οποίοι ζούσαν σε τρεις διαφορετικές κοιλάδες, ενώ πραγματοποιήθηκε και η πλήρης ανάλυση του γονιδιώματος ενός ατόμου.

 

Σύμφωνα λοιπόν με τα νέα γενετικά δεδομένα, οι Καλάς διαχωρίστηκαν από τους άλλους πληθυσμούς της Κεντρικής Ασίας πριν από περίπου 11.000 χρόνια.

 

Κοινώς "μάπα το καρπούζι" τα περί μακεδονικού ντι-εν-έι, Αίμα Τιμή του Αλεξάνδρου η Φυλή, και λοιπά ενδοξοαρχαιοελληνοκεντρικά μυθεύματα.

 

Όσο για τα περί ψηλών, ξανθών και γαλανομάτηδων Καλάς, αυτά κι αν είναι φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Όχι ότι δεν απαντάται μεταξύ τους ΚΑΙ ο συγκεκριμένος ανθρωπότυπος.

 

Εμφανισιακά ωστόσο οι Καλάς καλύπτουν μια πολύ ευρεία γκάμα, όπως μπορείτε να διαπιστώσετε από τις φωτογραφίες που συνοδεύουν την παρούσα αφήγηση.

 

Στο μεταξύ, κι ενόσω βολτάρουμε, πληθαίνουν οι συναντήσεις με Καλάς που έχουν κατηφορίσει από τα γύρω χωριά στην κάτω γειτονιά της Μπουμπουρέτ.

 

Με την ηλικιωμένη κυρία στο φούρνο όπου ξεροψήνονται οι άζυμες πίτες

 


 

Με τον γαλανομάτη κύριο έξω από το ψιλικατζίδικο

 


 

Με την πριν την ώρα της γερασμένη γυναίκα που έχει κατέβει στο ποτάμι για να μαζέψει ξύλα

 


 

Κάπου εκεί στα πέριξ, περιφέρονται και δυο κοριτσόπουλα στην εφηβεία, που αντιστάθηκαν μέχρι τέλους στην αντρική φωτοπολιορκία αλλά παραδόθηκαν, έστω και ντροπαλά, στον δικό μου φακό. Το έχουμε ξαναπεί: Στο Πακιστάν οι γυναίκες φωτογράφοι διαθέτουν σημαντικό πλεονέκτημα έναντι των αντρών. 

 


 

TOP GUN 

 

Η επόμενη μέρα ξεκινάει ως ανέκδοτο. Θυμάστε που ανέφερα ότι το αστυνομικό τμήμα του Τσιτράλ μας υποχρέωσε σε ένοπλή συνοδεία, για προστασία, υποτίθεται, από τυχόν επίθεση των ταλιμπάν;  Ε λοιπόν, μόνο κανονιά δεν χρειάστηκε να βαρέσουμε το πρωί για να ξυπνήσει από τον μακάριο ύπνο του ο προσωπικός μας μπόντι γκαρντ. Μιλάμε για φύλαξη, όχι αστεία!

 

Λίγο αργότερα ο εν λόγω, επιδεικνύοντας και πάλι τα άψογα επαγγελματικά του αντανακλαστικά, μας παραχώρησε προθύμως το υπηρεσιακό του όπλο για να το περιεργαστούμε με την ησυχία μας και στη συνέχεια να προβούμε και σε μερικές top gun φωτογραφήσεις. Ορίστε και το σχετικό ενσταντανέ με τον Ζυρ.

 


 

Ντάξει μωρέ, και τι έγινε;  Ποια η επικινδυνότητα δηλαδή στο να το περιφέρεται ένα αθώο γεμάτο καλασνίκοφ από άσχετο χέρι σε άσχετο χέρι;

 

Με ενισχυμένο το αίσθημα ασφαλείας ως απόρροια της ως άνω υποδειγματικής επαγγελματικής συμπεριφοράς του ένοπλου φρουρού μας, παίρνουμε σιγά σιγά τον ανηφορικό χωματόδρομο που οδηγεί στο εγγύτερο προς εμάς Καλασοχώρι.

 

Ακόμα δεν πλησιάσαμε προς τα πρώτα σπίτια, και ήδη λοξοδρομούμε καθώς εντοπίσαμε μια παρέα γυναικών να κάθονται δίπλα σ’ ένα ρυάκι μέσα σ’ ένα καταπράσινο λιβάδι λίγο έξω από τον οικισμό.

 

Μέσα στο βουκολικό τοπίο, οι φανταχτερές φορεσιές τους  τις κάνει να μοιάζουν με πολύχρωμα εξωτικά λουλούδια.

 


 

Καθώς μας καλοδέχονται με το παραδοσιακό «ισπάτα» (καλώς ορίσατε), μας δίνεται επιτέλους η ευκαιρία να παρατηρήσουμε από κοντά τις περίφημες στολές τους.

 

Πρόκειται κατά βάση για μαύρα βαμβακερά φορέματα, τόσο όμως ολοκέντητα με πολύχρωμα μοτίβα, που συχνά ο μαύρος «καμβάς» σχεδόν εξαφανίζεται.

 

Στο μεταξύ, κανένα φόρεμα δεν είναι ίδιο με τα άλλα, καθώς η κάθε γυναίκα ράβει η ίδια τη φορεσιά της, στολίζοντάς την ανάλογα με την εφευρετικότητα και την καλλιτεχνία της.

 

Άνθη κάθε είδους, φύλλα δέντρων, γεωμετρικά σχήματα,  κι όποιο άλλο σχέδιο επινοήσει η φαντασία της κάθε κεντήστρας κοσμούν τον ποδόγυρο και τα μανίκια με φαρδιές ζωηρόχρωμες μπορντούρες ενώ συχνά τα μοτίβα εκτείνονται και στο στήθος.

 

Τη στολή πλουτίζουν ζώνες και εσάρπες με κρόσια, ενώ πολυάριθμα περιδέραια από χάντρες σε όλα τα χρώματα του ουράνιου τόξου κρέμονται κατά κανόνα στους γυναικείους λαιμούς.

 


 

Τελευταίο και πλέον χαρακτηριστικό αξεσουάρ, το διάδημα κεφαλής με την μακριά ουρά που φτάνει μέχρι τη μέση της πλάτης, ποικίλει κι αυτό σε σχέδια, μεγέθη, υλικά κατασκευής και πολυπλοκότητα, σύμφωνα με την αισθητική και την έμπνευση της δημιουργού.

 


 

Χάντρες, κοχύλια, καουρί, κουμπιά,  νομίσματα, διάφορα μεταλλικά στοιχεία, ακόμα και κουδουνάκια,  πλεγμένα μεταξύ τους στους πιο απίθανους συνδυασμούς, συνθέτουν μικρά κομψοτεχνήματα με την προσωπική σφραγίδα μιας εκάστης Καλασοπούλας. 

 

ΠΕΡΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΤΩΝ ΚΑΛΑΣ

 

Αμφιθεατρικά χτισμένα στην πλαγιά,  τα παλαιότερα και πλέον παραδοσιακά σπίτια του οικισμού είναι φτιαγμένα από πέτρα κι ενισχυμένα με όμορφες ξυλοδεσιές, ενώ κατά τόπους εξέχουν χοντρά ξύλινα δοκάρια εξασφαλίζοντας παραπέρα τη στερεότητα της δομής.

 


 

Κάποιες πιο φτωχικές κατασκευές από απλές σανίδες συμπληρώνουν το σκηνικό.

 

Στο μεταξύ, στην παρέα μας έχει προστεθεί μια γλυκιά κοπέλα, φίλη του Αμίρ, η οποία συν τοις άλλοις μιλάει ικανοποιητικά αγγλικά.

 

Αναλαμβάνει να μας ξεναγήσει στα ενδότερα του χωριού της, εκκινώντας από τον κεντρικό  ναό, μια απλή αίθουσα υποστυλωμένη από ξύλινες σκαλιστές κολώνες, και λιτά διακοσμημένη με ζωόμορφες παραστάσεις.

 


 

Η θρησκεία των Καλάς είναι ένα μείγμα ανιμισμού, λατρείας της φύσης και πολυθεϊσμού, με καταβολές από τον πρωτοϊνδουισμό. Βωμοί αφιερωμένοι στις διάφορες θεότητες είναι διασκορπισμένοι και στις τρεις κοιλάδες Μπουμπουρέτ, Ρουμπούρ και Μπιρίρ όπου διαβιούν τα μέλη της φυλής, κι όπου πραγματοποιούνται τακτικά τελετουργικές θυσίες ζώων, κυρίως κατσικών. 

 

Οι Καλάς είναι απόλυτα συμφιλιωμένοι με το θάνατο ως μέρος του φυσικού κύκλου και πιστεύουν ότι οι ψυχές των νεκρών δεν χάνονται αλλά επανενώνονται μ’ εκείνες των ήδη αποθανόντων αγαπημένων τους προσώπων. Γι αυτό και στις κηδείες δεν λείπουν οι χοροί, η μουσική και το φαγοπότι.

 


 

Βγαίνοντας από τον απέριττο όσο και καλαίσθητο χώρο λατρείας, συνεχίζουμε ανηφορικά. Με προπομπό τη φίλη του Αμίρ, μας καλοδέχονται παντού.

 


 

Κάθε σπίτι κι από μια ραπτομηχανή κι έναν αργαλειό.

 

 


 

Γυναίκες που προσφέρουν ακατάπαυστα. Ράβοντας, κεντώντας, νταντεύοντας.

 


 

Στο μεταξύ, η είδηση της παρουσίας τριών ξένων επισκεπτών στο χωριό φαίνεται ότι έχει τρέξει με σαρωτική ταχύτητα. Όταν φτάνουμε στην κορυφή του λόφου μαθαίνουμε ότι έρχονται να μας χαιρετίσουν δύο από τους γηραιότερους κατοίκους.

 


 

Αργά κι επίπονα, αλλά και αταλάντευτοι στην απόφασή τους, οι δυο ηλικιωμένοι άντρες, ο ένας μάλιστα με σοβαρή αναπηρία, ανεβαίνουν έναν κανονικό Γολγοθά μόνο για τη χαρά μιας ολιγόλεπτης συνάντησης.

 


 

Όσο λιγοστές, ελλείψει κοινής γλώσσας, είναι οι κουβέντες που καταφέρνουμε ν’ ανταλλάξουμε με αυτούς τους γλυκύτατους ανθρώπους, τόσο φορτισμένoς συναισθήματα είναι ο χρόνος που περνάμε παρέα.

 


 

Η στιγμή του αποχωρισμού ξεχειλίζει από συγκίνηση.

 


 

ΜΑΘΕ ΠAΙΔΙ ΜΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

 

Πίσω στον κεντρικό χωματόδρομο, έφτασε η ώρα να επισκεφτούμε το «Kalasha Dur”, ή αλλιώς το μουσείο-πολιτιστικό κέντρο-σχολείο των Καλάς, ένα αρχιτεκτόνημα εξαίσιας παραδοσιακής αισθητικής που ολοκληρώθηκε το 2005 και χτίστηκε εξ ολοκλήρου με ελληνικά χρήματα.

 

Αν και οι χορηγίες της Hellenic Aid δεν είναι βέβαια άσχετες με τους πολιτικά ωφέλιμους πλην όμως φρούδους ευσεβείς πόθους περί μακεδονικής ρίζας των Καλάς, όλος αυτός ο μύθος, αν μη τι άλλο, αποδείχτηκε άκρως ευεργετικός για τη φυλή. Το καλό να λέγεται!

 

Στο μουσείο διασώζονται εκατοντάδες παραδοσιακά αντικείμενα, κάποια αγορασμένα και άλλα προερχόμενα από δωρεές των ίδιων των Καλάς.

 

Μεταξύ των εκθεμάτων συγκαταλέγονται όπλα, κοσμήματα, στολές, εργαλεία, χρηστικά αντικείμενα και μουσικά όργανα.

 

Εξαιρετικό το μουσείο, αναντίρρητα, μα η πραγματική συγκίνηση μας περιμένει στον πάνω όροφο όπου βρίσκεται το σχολείο.

 

Μας υποδέχεται ο νεαρός δάσκαλος, ένα υπέροχο σεμνό παλικάρι που δεν φαίνεται να έχει συναίσθηση της ομορφιάς του, γεγονός που τον καθιστά ακόμα πιο συμπαθή.

 

Διακόπτει το μάθημα προκειμένου να μας ξεναγήσει στην τάξη του.

 


 

Η εικόνα με τα Καλασόπουλα, αγόρια και κορίτσια, ντυμένα όλα με τα παραδοσιακά τους και καθισμένα ήσυχα στα θρανία τους με τα βιβλία της μάθησης ανοιγμένα μπροστά τους, είναι απ’ αυτές που σε γεμίζουν ξανά και ξανά μ’ ένα τσουνάμι τρυφερότητας όσες φορές κι αν την ανακαλέσεις.

 


 

Ανάλογα τα συναισθήματα και λίγο αργότερα, την ώρα του διαλείμματος. Μαζεμένα τα μαθητούδια κατά ομάδες, ντροπαλά μπουκέτα από αγριολούλουδα σπαρμένα εδώ κι εκεί στην αυλή του σχολείου, να τα κοιτάς και να μην τα χορταίνεις .

 


 

ΤΟ ΑΒΕΒΑΙΟ ΜΕΛΛΟΝ

 

Μερικές εκατοντάδες μέτρα πιο πέρα, ένα ακόμη Καλασοχώρι. Ε, να μην το επισκεφτούμε κι αυτό;

 


 

Είναι πλέον απόγευμα, ο κόσμος σιγά σιγά επιστρέφει από τις δουλειές του κι έτσι πετυχαίνουμε πολλούς κατοίκους  μαζεμένους σ’ έναν ανοιχτό χώρο σαν πλατεία, όπου πολλά γυναικόπαιδα επιδίδονται σ’ ένα ομαδικό μπουγάδιασμα

 


 

ενώ κάποιοι άλλοι παρακολουθούν τα δρώμενα από το μπαλκόνι του σπιτιού τους.

 


 

Παρόντες και αρκετοί άντρες, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας,

 


 

ένας εξ’ αυτών με το πιο καλοσυνάτο γαλάζιο βλέμμα όλης της κοιλάδας

 


 

Οι βόλτες μας συνεχίζονται. Ανάμεσα στα ενδιαφέρονται που συναντάμε στο διάβα μας, συγκαταλέγονται ένας ακόμα ναός

 


 

καθώς και μερικά ειδώλια στην άκρη του χωριού.

 


 

Μα το πραγματικά κορυφαίο «αξιοθέατο» είναι η γνωριμία με τους ανθρώπους.

 


 

Τα σπίτια που ανοίγουν για να μας καλέσουν μέσα.

 


 

Το τσάι που σερβίρεται σχεδόν αυτόματα, και το τσιγάρο που κερνάμε διστακτικά μήπως προσβάλλουμε.  Η οικοδέσποινα που το παίρνει χωρίς δεύτερη σκέψη, το ανάβει επί τόπου και φωτογραφίζεται με άνεση μαζί μ’ αυτό. Και που, στη συνέχεια, βγάζει να πιούμε κι ένα κρασάκι, απ’ αυτά που κάθε οικογένεια Καλας παρασκευάζει και φυλάει στο σπίτι.

 


 

Γυναίκες χειραφετημένες.

 

Που επιλέγουν οι ίδιες τον σύντροφό τους.

 

Που είθισται να «κλέβονται» μαζί του, ακόμα κι αν είναι ήδη παντρεμένες, επιβάλλοντας έτσι τη βούληση τους σ’ έναν δύστροπο σύζυγο ο οποίος, θέλοντας και μη,  αναγκάζεται πλέον ν’ αποδεχτεί το χωρισμό.

 


 

Μια κοινωνία ανοικτόμυαλη κι ανοιχτόκαρδη, παρά την απομόνωση αιώνων.

 


 

Τι σημασία έχει εν τέλει η (όποια) φυλετική καταγωγή των Καλάς όταν αυτό που τους καθορίζει και τους καθιστά τόσο ξεχωριστούς δεν είναι τα σωματικά τους χαρακτηριστικά αλλά πριν και πάνω απ' όλα η ιδιαιτερότητα του πολιτισμού τους;

 

Και ως προς το τελευταίο είναι βέβαιο ότι θα συνεχίσουν για πολλά χρόνια ακόμα να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των ανθρωπολόγων, κοινωνιολόγων, ιστορικών και λοιπών επιστημόνων που καλούνται να εξηγήσουν από πού έλκουν πολιτισμικά την καταγωγή τους ο πολυθεϊσμός των Καλάς, οι τελετές τους, οι έξοχες φορεσιές των γυναικών τους, ο φιλελευθερισμός τους στις ανθρώπινες σχέσεις και ιδιαίτερα στις ερωτικές, καθώς και πλήθος ακόμα στοιχείων που συνθέτουν την μοναδική τους ταυτότητα.

 


 

Σ' αυτό το σημείο ωστόσο ξεπηδάνε και τα πάμπολλα ερωτήματα για το μέλλον.

 

Πόση πίεση μπορούν ν' αντέξουν οι Καλάς, χωρίς ν’ απεμπολήσουν  την ταυτότητά τους, μπροστά στην άνοδο της μισαλλοδοξίας και του θρησκευτικού φανατισμού, που έστω και σποραδικά για την ώρα, δείχνει τα δόντια του κι εδώ;

 

Μα ακόμα και χωρίς μια τέτοια καταστροφική εξέλιξη, τι περιθώρια διατήρησης του πολιτισμού τους έχουν οι μόλις τέσσερις χιλιάδες Καλάς μέσα σε μια αυξανόμενη πλημμυρίδα έστω και απολύτως ειρηνικών μουσουλμάνων;

 


 

Η απομόνωση των Καλάς στις κοιλάδες όπου κατοικούνε για αιώνες στάθηκε ο κατ’ εξοχήν παράγοντας που τους εξασφάλισε την πολιτισμική τους επιβίωση.

 

Όλα όμως συνηγορούν ό,τι αυτή η απομόνωση έχει χρονικό ορίζοντα λήξης όχι και τόσο μακρινό.

 

Δυο-τρεις δεκαετίες ίσως.

 

Μετά, ας βάλουν οι θεοί των Καλάς το χέρι τους...

 

Για περισσότερες φωτογραφίες:

Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν | Πάμε γι' άλλα... 

 

Διαβάστε επίσης:

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 1 - ΙΣΛΑΜΑΜΠΑΝΤ, ΔΑΜΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΦΟΒΟ | Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 2 - ΣΚΑΡΝΤΟΥ, ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΓΙΓΑΝΤΩΝ | Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 3 – ΝΤΑΛΙΚΕΣ-ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΟΥΝΖΑ | Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 4 - ΧΟΥΝΖΑ, ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΜΥΘΙΚΗ ΚΟΙΛΑΔΑ

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 5 - ΣΤΑ ΠΡΙΟΝΩΤΑ ΔΟΝΤΙΑ ΤΩΝ ΚΑΡΑΚΟΡΟΥΜ

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 6 - ΑΠΟ ΤΑ ΙΜΑΛΑΙΑ ΣΤΟΝ ΙΝΔΟΚΑΥΚΑΣΟ 

ΠΑΚΙΣΤΑΝ 7 - ΣΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΣ 

 

Δείτε το βίντεο του ταξιδιού:

ΠΑΚΙΣΤΑΝ, ON THE ROAD | Κώστας Ζυρίνης & Ισαβέλλα Μπερτράν